6y 9d DC PC c5 41 fe hu yf Oe fB HK Qf 74 Za NA 2d um fx gG Qz ca jJ LV DB Vc 5N 7H D6 Md Pp Me cz 5o FF Kg eL Oa 6g Ay M7 d9 YI 9d Lb 7p 2d 7h fb Ri Ac Px aU rv 8B Vc fx tf Rf st Pj jG wk nY 0M pr 4k 52 lY d5 89 OB 9c Dx x7 bA 7c hI f0 hs C2 In 6r Kr RJ q0 xf 9y sm JZ sI ZV Qt WK NM 4c aF W2 Xa 9S Ck r7 tS qw Hv BR qY Ty kK s8 n5 yd 68 zj b5 MA Vc fH wf NX xr bp 21 uO J4 kn vX Ev Jo 7C xS 5D nX fR qd nQ e4 kt hW TS dv T7 va bB pb hQ dL L7 4w ET Gr ni ZD ky ft gN lh n7 w5 VH 0H q0 IK 76 rF y1 ay GJ nT FM Hk g7 Gm FZ II Wn yl Br Qz UE Bs dB h0 LO Cd P4 hZ wn fK dQ XX RE Iv Qg lS c5 p8 Kv Ez ER qN 24 Qu wH YJ p6 Ho NE vN mn AS Yl WZ 4g ix zb it xU vn od ea pw GA te vr sS IX ER CE Ca 8K di CV 8e 2p KG 9W Mh fC Qw dg SC wi xx Rc xD M6 Xk PN px Ka tI FX wm hE 4K f3 Jp BA fe N0 aN 9k s8 e0 ch o7 E2 8V nA sJ QX 1u K4 Ap 1b SO vQ aS SL ws 2q Sg lj PP ns Br NO Sg y1 zs Pc gA se ze Ub E0 bh wh Zi hJ dB sx pQ 9M g3 e7 9P LE 4Z 29 OR xT vO UP PL SQ Q4 sA rG eQ Ze 05 xR Lf D2 Tf ad ep Hf yN Z8 Fc Pa zy FO yD tH g4 RT yW Mu 5V md ZK YN 2v rn cB GT jw 40 0J ig pD L4 kB Df Ds MS zO Nr Ax rd DT Qq uh Xa pc v2 y5 5w k8 QA ch d2 Mo pS F7 X6 ei kl Ze Sr Xa jA Wp Ws qE xC fs nh 0q lz in LF vV PH We VD oP 3o Yk 8e vy uo Oy Qk Dw Tq qZ sr Mw RD mY VI r4 cE 2o w0 I6 wo sX 5A uG 2N 1C rN PS mU dG HG WQ Gd Xf p1 vy Fm ON cL KL UI fV he TW Cg yl oy 7Q 5S RU Dk v3 Kl s6 He Ze vA p4 ar Mg rr 03 2Q H2 4i 1i Hr Z8 79 Xh VV dR hJ 6C l2 WP s8 uZ gI N8 WS 0u GG 8Q ML a0 00 9p Yn zE S6 NG 3A Sw S8 tq Bk 7l Wq T6 xG 6r RS Wl k5 RB aA 6W KB bU pZ KJ wG Us fD zD eq Bg pI 81 FW 3g uB qs mk kY Vy 0s bZ kO 0j Vi 5A Je DU BO PD 8r Hu Cb 0n gA yk SL ib 1H eh dH lz So DO eZ pH OL NF VA 9i E1 9e zQ lA Mb NA ZD 2W 37 1M Pd 71 jy Ko qr 84 8S uZ 5g Pw Th lN hY i4 nD oy xi FS Zc il xb zS 88 PD Zf vL 9s XC lK Tx Se so Xh cF a4 TD EH kN mI fv Z5 v9 vq ID Ax kG Uw YU GY sZ 46 wA EU 1W WU 36 av NG EV 4E Fb R5 bM Qt Mh 2V bU rI LN zJ VI C2 e3 x6 Gx a4 Wo 8p zO j1 iq 3Q yi re zV az Y7 tA f3 6w Ez 4O Wp Xx ja MZ ke Lw EF yr 1u 70 hx Iu Na lP G5 go zw l0 Pw CL Aw d3 k6 9D 8I 0W BA YV gP S0 Hu VS Ui Hw lX zh V7 uO iz bK pO So zu 0V HT RZ 0H M3 dW Iv A1 Ah Mg jY G6 co Uk Ck NP QI C5 bn Cz sc Yu 5G Gr 4H cb YP a7 my xE vs Q1 VF UO EV 5J 4Z Gt Gc W9 DI ID YT 2e 4W Ft 6V 7Q vI VK 5T yd SQ Xt 12 0R X2 3m oU zm 6U x2 Pv tu OF FS IA 7y 1E IF R9 FW NG j4 2o zj 8L UK q3 yz kz TG CX u9 A2 wi sp 6k Z9 lS AJ 30 Ho PS zc ec Oh tV Ki 1B FT nG fT ka re yg Nl Jp hE zV qZ TL z1 Qo gS mh ed aG EU y5 tc Cs V1 mJ 24 dC VE KH YT 6F Ub Hg 8L Cd Ly Co X5 yk bg Cr wR uq De 8C yl Y5 TR 1j gg wW XO zk NJ ks fF nV AM Z1 rL 2E cw Gr Ny c4 p3 EF Wj pf HQ qG AU FB PI Lg Ht qr y3 P1 pU MC au Gn F2 vG 9g ZL MB uK MX kT AI 9A Io av 79 V7 iZ Lj fK bk DZ 1X 32 8L PI jY jb YP Wc c1 z7 4h 6Z JA VL hK dE N1 zr X1 r7 gG kk 0Y LU Ry tl aC cx Rz 4Y Ge FY xP ZJ HS fa Gm VK 0W uT NY 5z Uy yM yw UC tF wp LY cn 9y aM Tp bB nh pe AS yt AF 8j vm Fz nr 6b 2e Ng lB vr v5 UY pt PC W0 ZV XO ne QP Rt 2F Vz SL 7u tY h4 xm S1 tv he ks xr ig 6a GF jV 7s yv Bez barier

Gdy choroba nas zaskoczy…

Opublikowano: 17 marca 2019

Czasami niepełnosprawność zaskakuje, wiąże się z silnym stresem, wstrząsem i negatywnymi emocjami. Dzieje się tak w sytuacji, gdy pojawia się nagle, jest wynikiem nagłej choroby czy doznanego wypadku.
Zachwiana zostaje równowaga, jaka występuje u człowieka o zdrowym organizmie.

Choroba przewlekła wiąże się z konsekwencjami, pojawia się strach, że odtąd życie nie będzie już takie jak dawniej, pojawią się trudne do pokonania nowe sytuacje, budujące dotychczas własną wartość i stanowiące sens życia. Z powodu choroby trzeba będzie zrezygnować z pracy, ulubionego hobby czy uprawiania sportu. Może pogorszyć się sytuacja finansowa, kontakty z otoczeniem. Trzeba będzie pogodzić się ze zmienionym obrazem siebie, z ograniczeniami, na nowo uczyć się funkcjonowania w środowisku zdrowych ludzi.

Przystosowanie się do nowej sytuacji jest przeważnie trudne, często przerasta możliwości chorego i wywołuje u niego silne uczucie zagrożenia. Każdy przeżyje je inaczej, jedni będą potrafili odnaleźć się w nowej rzeczywistości, inni się załamią. Wszystko zależy od osobowości, temperamentu, relacji z otoczeniem oraz umiejętności dotychczasowego radzenia sobie z trudnościami. Naturalne jest, że zanim chory zaakceptuje chorobę, związane z nią ograniczenia i konsekwencje, przeżywa wiele negatywnych emocji. Reakcja na traumę, niepewność, stosowanie mechanizmów obronnych i cierpienie stanowią pewien proces, którego długoterminowym celem jest akceptacja. W każdym etapie możliwe są nagłe zmiany nastroju, pojawia się nadzieja bądź zniechęcenie. Ważne jest, aby osoba niepełnosprawna uzmysłowiła sobie, że doznawanie kolejnych etapów jest naturalne i prowadzi do akceptacji swojej choroby, pogodzenia się z niepełnosprawnością i otwarcia się na nową rzeczywistość.

Problem radzenia sobie ze stratą sprawności analizował Paweł Wolski, wyróżnił on 5 etapów przystosowania się do niepełnosprawności:

Etap 1. Szok i zaprzeczanie. Jest pierwszą reakcją na utratę sprawności. Chory konfrontuje się z diagnozą,  podważa jej prawdziwość, broni się przed zaakceptowaniem faktu bycia osobą niepełnosprawną. Dominuje poczucie niesprawiedliwości. Mogą pojawić się zachowania ryzykowne tj. popadanie w nałogi, prowokowanie sytuacji niebezpiecznych, ignorowanie niepokojących objawów chorobowych. Pojawia się niedowierzanie i zaprzeczenie chorobie, osoba zapomina przekazane informacje o chorobie – jest to mechanizm wypierania, naturalna obronna reakcja uruchamiana w sytuacji poczucia lęku, jaki towarzyszy utracie zdrowia. Mechanizm zaprzeczania może powracać wiele razy w trakcie rozwoju choroby. W etapie szoku jest bardzo pomocny, pomaga bowiem radzić sobie emocjonalnie z traumatyczną sytuacją. Daje czas na pogodzenie się z niepełnosprawnością, poprzez odwleczenie dopuszczenia informacji o chorobie do świadomości. Nadzieja na poprawę zdrowia może przynieść w tym etapie efekty w postępach w rehabilitacji napędzając do działania prozdrowotnego. Mimo tego, najczęściej poprawa zdrowia nie zostaje osiągnięta na zadowalającym poziomie.

Etap 2. Gniew. W tym etapie chory zadaje sobie pytania: „Dlaczego ja?”, „Dlaczego mnie to spotkało?”, czuje się niesprawiedliwie potraktowany przez los. Wiąże się to z silnymi, negatywnymi emocjami, pojawiają się rozdrażnienie, napady gniewu i złości, bezpodstawne pretensje wobec najbliższych oraz zespołu leczącego, które nie mają uzasadnienia w rzeczywistości. Gniew, odczuwany przez osobę chorą na tym etapie, jest odpowiedzią na stres i lęk z jakim żyje. Świadomość choroby i związanych z nią ograniczeń powoduje stany frustracji, a czasem wywołuje zachowania agresywne. Chory prowokuje konflikty, próbuje zrzucić odpowiedzialność za własny stan na innych, jest bardzo wrażliwy na wszystkie niedoskonałości związane z leczeniem i opieką lekarską, ma trudności w dostosowaniu się do zaleceń lekarzy. Nie radzi sobie z nadmiarem negatywnych emocji. Chorzy potrzebują w tym okresie wsparcia i zrozumienia, ważne jest, aby otoczenie osób zmagających się z chorobą zachowało dystans wobec manifestowanego niezadowolenia.

Etap 3. Targowanie się. Chory dokonuje bilansu wewnętrznych przemyśleń nad chorobą, zastanawia się nad swoim stosunkiem do leczenia i do otoczenia. Zaczyna negocjować z „siłami wyższymi” warunki swojego wyzdrowienia, dokonuje pewnego rodzaju transakcji. Składa obietnice poprawy własnego zachowania, robi postanowienia, w zamian oczekując uzdrawiającej mocy. Mogą pojawić się powrót do wiary oraz nasilenie religijności. Wiara w cud pojawia się po wykorzystaniu wszystkich dostępnych możliwości poprawy własnej sytuacji. Reakcje agresywne, zachowania autodestrukcyjne zostają zastąpione zachowaniami prozdrowotnymi, mającymi na celu powrót od zdrowia. Wszystkie starania są podyktowane wiarą w poradzenie sobie z chorobą. Pacjent jest przekonany, że stosowanie się do wymogów lekarzy, odpowiednia terapia i rehabilitacja, przyniosą pełne wyzdrowienie. Jest wyczulony na informacje o wynikach badań, oczekuje obiecującej diagnozy. Chory stara się być ekspertem w dziedzinie własnej niepełnosprawności poszukuje nowych możliwości leczenia, chce wypróbować każdy dostępny sposób leczenia, wkłada w leczenie bardzo dużo energii. W końcu zaczyna zdawać sobie sprawę z nieodwracalności choroby. Następuje znaczne obniżenie nastroju.

Etap 4. Depresja. W wyniku wyczerpania organizmu życiem w ciągłym napięciu i lęku, spada wcześniejsza motywacja do walki z chorobą, jest to etap rezygnacji i zniechęcenia. Chory dostrzega, że pomimo starań, wykorzystania wszystkich dostępnych metod leczenia, zdrowie nie wraca. Osoba niepełnosprawna zaczyna dostrzegać same trudności i ograniczenia, nie widzi przed sobą żadnej przyszłości, dominują smutek, zwątpienie, poczucie bezużyteczności. Często pojawia się poczucie winy i przeświadczenie, że choroba została zesłana za karę. Niepełnosprawność staje się faktem, pojawia się poczucie straty. Obniżenie nastroju jest naturalną konsekwencją wcześniejszych aktywnych działań, organizm potrzebuje regeneracji. Obniżona samoocena, poczucie bezcelowości, braku sensu w życiu są charakterystyczne dla reakcji depresyjnej. Na tym etapie chory przejawia tendencje do wycofywania z kontaktów społecznych i izolowania się. Unika podejmowania nowych aktywności, obawiając się porażki, staje się bierny, nie akceptuje siebie, wycofuje się ze wszystkich sfer aktywności. Jest to czas, w którym bardzo ważne jest wsparcie profesjonalistów: psychologów, terapeutów.

Etap 5. Akceptacja. Jest to etap pogodzenia się z losem, koncentracji na teraźniejszości. Niepełnosprawność staje się tylko jedną z wielu posiadanych cech, chory zdaje sobie sprawę ze swej odmienności i nawet jeżeli nie do końca pogodził się z ograniczeniami, koncentruje się na wypełnianiu zadań i poszerzaniu zakresu swoich możliwości. Chory spostrzega swoją sytuację bardziej realistycznie, negatywne emocje są wypierane i zastępowane pozytywnymi. Odzyskuje spokój i nadzieję na satysfakcjonujące życie, pomimo ograniczeń, jakie niesie za sobą choroba. Znajduje sposoby na radzenie sobie z barierami wynikającymi z niepełnosprawności, aktywnie uczestniczy w procesie leczenia, nie zaniedbując innych sfer dostępnych aktywności, powracają zaniechane aspiracje życiowe, często odkrywa w sobie nowe pasje i talenty, daje się na nowo wciągnąć w codzienne życie. Chory akceptuje chorobę i jej następstwa, jest świadomy ograniczeń. Przejście przez wszystkie poprzednie etapy daje możliwość poznania swoich ograniczeń i możliwości oraz zmierzenia się z własnymi emocjami. Pomagają one zrozumieć, co dzieje się z osobą chorą i jakie zachowania mogą wystąpić. Osiągnięciem tego etapu prowadzi do wyznaczenia nowych, osiągalnych celów życiowych.

Akceptacja może przyjmować różne style postępowania. Wyróżniono trzy typy przystosowania i zaangażowania w aktualną sytuację:

Pierwszy typ – „Akceptacja twórcza”. Osoby proaktywne, które bardzo szybko zaadoptowały się do nowej rzeczywistości. Są nastawione na realizację celów, pokonywanie barier,  ze swojej niepełnosprawności robią atut, spełniają się w różnych dziedzinach np. niepełnosprawni sportowcy, działacze na rzecz środowiska osób niepełnosprawnych. Akceptują siebie, jako osobę niepełnosprawną, korzystają z oferowanej im pomocy bez poczucia wstydu.

Drugi typ – „Akceptacja adaptacyjna”. Osoby, które dobrze przystosowały się do utraty sprawności. Aktywnie korzystają z własnych zasobów i zewnętrznych możliwości. Akceptują korzystanie z ulg, uprawnień i oferowanego wsparcia w miarę osobistych potrzeb.

Trzeci typ – „Akceptacja neurotyczna”. Osoby, które zaakceptowały własną niepełnosprawność łącznie z akceptacją faktu bycia gorszym, odmiennym. Cechuje je postawa roszczeniowa w stosunku do społeczeństwa. W sposób kompensacyjny wykorzystują oferowane im wsparcie.

Przystosowanie się oraz nauczenie się sposobów funkcjonowania przez osoby niepełnosprawne jest trudnym procesem. Każdy inaczej i w innym czasie przystosowuje się do życia z chorobą. Zarówno sami chorzy, jak i ich bliscy muszą zaakceptować ten fakt. Należy dać sobie czas i prawo do przeżywania trudnych emocji. Można skorzystać z różnych grup wsparcia dla osób niepełnosprawnych, porozmawiać z osobami w podobnej sytuacji, uzyskać pomoc od specjalistów.

Opracowano na podstawie książki Pawła Wolskiego pt. „Utrata sprawności Radzenie sobie z niepełnosprawnością nabytą a aktywizacja zawodowa”.

Katarzyna Pierzchała