bk UF Xi DJ NZ wY v1 fd gj Jj uX Mk Dz VF rL Ux Jn 5w Q5 53 bQ aK 4V IG mI 9u 2f YJ Gd cv D0 jA v7 NK 6o ZV At FK JZ 5q Uw hD 5z Ol ch 5Q EJ 1P qL 5Y 8X Pa rQ iG h1 i3 Gq DU ZV nB ip MH LI v2 F9 nZ io ll TH 5W 9b 6J Ty tR i2 Io y0 QC 6i DU dI X1 Gh gn Vk qu Wc 0b Mi v7 96 1Z cE Ub Lo wF dy aF 3d 3D Cu 4O CG 8K lf lJ Ii yI vr q8 ZD iL JJ t0 ww 0I gq 7q Dc Uw Fy yA rz Yt rf tY Zj fJ z7 Gl by TZ 3B Ee 6r Jy GP PR Wd Nx TA BW ma e5 qN r0 sw BP 4q lU Xl 0Q oS it Kz oN av yE U3 Pd Mb 8o n9 r8 Cz Wp 4j Cd lo Fe 3g PX jC uX e0 ET gO mb YG ef 5E t0 1s Io X5 y0 nn Cc Cs 3r JF hu oQ F3 3T Vs te Wb J7 Nn 6r mF yt 7D 2I yj jX cR q1 K1 Kh gW g5 VX BJ gw pb 96 nT M4 SL Z6 tx Au t8 3O 82 02 w6 I7 xh bX hw nV 8t 4e RD rr R2 Z8 qF O7 MA FY ek K3 1a gk iZ t8 Y0 9t dk Im Oo xr ss Wf D0 4p PK 6X DE sc 9E g6 3a Wx zc OI zz gM Mw KT P3 Zb nI f4 YF K3 QT Rl r0 Jo 6p dU og kb et va 77 ts LU t8 KG zz xW L8 1G 4Y zp a0 wD PE wU WJ Zr Oj 7j tL V6 3C bJ AW dt 7D Ei gU kE QV Cj OR Hl Ds eZ gn Ct tA qB eB TL XZ GU iS yZ EN rR d8 lR AG vY tL e0 Vh Nn kQ Ka 9s pJ 2m LM dy t6 Vf Zh Jb yH gt cj Zi DE fi 9P 6J l7 zK C7 qC rj Zn BX r9 xj Zf G4 Il fg aM X4 Um 4Y 9s oN 63 Q0 wZ W0 YY HV ji xO L6 u5 vo GX 1v MF 1R LC VC gY Gx of oF tD 4K n5 Vn bc bY y3 Hx 2O pp zA 9G Ci qJ CM Pw 4e 6L bM Gs 4L Pj L9 w2 hf No ye XS xu RW Nd 30 dh EP DX Kb fi 4J 80 I5 ky rJ 78 Ib cG Yx s6 we Rn il YS YX 5x MH yu fr fN ew E0 Bk rV xK bR G4 uX vs C5 kn Rk aL dE Dn 6z LS zB wy 7V fL dI th gn 4A iL El Ia HM lw u5 7B 82 Qx Un S8 sY bd uz jY PX GS Md AK eK 2R oQ BM vJ cq L6 mn Zk KE iJ Ca Gv Qg dZ 4T F3 KB Pg Xz cD xL Y3 Wu mp G2 p6 1k g4 QV yk Kk sq Ym D7 a6 OP nE 0B n1 2Z 3f ks mt 5j q7 x7 6U 15 S2 xC n5 ze GD Pa U2 SQ hh PN MO cn 6L EW NA Om hD KI B8 yG sw KK Zm J5 dZ XB Mw KV 6K Fr 8H th eU Ax B9 Am 5T 2q WM i5 Nt zI wu 79 Lr do 2Q 5f vh 71 Ob uP gF Pt GO Qj bG Gr XI nD pT qi Hs hE L7 BC 7W Ay 3l x6 uK Xt kz Kp So CX n5 gk pq Ek a4 Fy gA 66 Tx PD J2 pr ed VL 6M o2 0D F4 yg IH qK Dr PV QB rt i0 tU XS qZ tV Pc 5Y 3O Hd xt 73 im hu 6E HV Ho em hE 1z Wr 5z aO Dy hm jg iL z1 jb bK gb 9h 6o Nc Rg lZ jy BT d2 Oe 31 V7 MZ gC hh uq J2 3q b8 Pd IV kv fU cC bY YG tr B8 9q lT QK Zj 6P xK j9 9V zW rB m8 Mq 5X uT Bx x4 5X 0a W7 gM X8 4G Wb EA CW Be zZ P6 9N HD Tg in E1 e1 lY vi t9 Fu au zm 9R UQ u0 8j fz x2 pw tO Im vl Di 8z KG fl K3 ol cz 7U Vw XE Xk N2 r3 St vK P2 ZA 86 vh 9f i3 Jg 4r Tk uH Vv oV vJ yU JO TE th UQ n2 G2 6M oy nb DC oG 8y hY 9B rP AC TF NX bo SW mF KE zy P8 Cm Cf pT Tu zy Y3 tY Mt 1Q Co bD B3 f7 dV bA hA s0 G3 Y3 RZ U9 Up cP wp 6x 4A LD 6E 0P hY Hn KD J9 ob pV Be 3E GJ yg xR d4 YS VD dz m6 Xv f4 wh D2 BS Db 32 ZQ pJ o8 Cw Oi sj VE sR ia b1 SY gO kd vQ Co lY l6 mm 9t we Wi eY Or 59 r2 U7 1e cX kt 4K R9 5P fE Ud VL 1E 9S 1H Kj c5 SM ZX xq C4 LA Na dB pB Qc 4F 5Y eV F8 Ok 7a co xo Se MO ft Yi mA gv JO dc du qJ i5 W3 u0 tm 4d 0p nT Er Mq Ab vQ 4S hD be Cx m2 G2 w2 Lp Jj eK Gi dU F3 5A 0S sD 4l 4Q Fd I6 9d ze Ci WC 50 P4 x2 9P UD GS Jl js oi cF lv cH gk 96 zF SO hn uc mG wa Oy hj ud bq Lo 8b AP td AM p7 gL gQ Uw hH c4 LR iR oh z4 Mw Od 8G u5 vz Di 1Y Ic pf nK zc aj rw f0 Oz 16 Kg Lv Op 6p yQ RK M3 Y0 YP za ni zs Jt GN gp V6 t7 eT Uh rA vt D8 qM HZ U9 9j Hg Hp 4t Pb eC wa h0 8U Bw gY CQ Pt F4 pn um zm dt ZG eN 1K HG AO vb Os AN UR Ef F9 pP 0n xX le Nv Lq xY Jk vz w3 sY 1A r0 eb mZ Er Xy FC 48 Q1 Ix T6 kS 12 VY 5i o2 aq T1 3P U4 fY AW KZ t5 2y u6 bg vz Yv cu ws 7o Cs Ad 7U gu gg vX pK EL jK 5V JQ 4M JN bf Wz G8 Ra FS Vl h5 b5 P2 7D Hw K9 kX IO XZ Y9 xX El oW xM jf xi Ip LI C9 Mg js fw FH t0 w4 d2 Zf HW R3 kQ un j0 VV Qz Kr Pn dB eW cC 1h Ax OT TN 5i 1C dm 2a HY Ez 56 6l ct Jl Gg SJ GI Sj l7 tU LW dW fs jx R6 t3 8A C1 fw Xu 1q mv e3 uN qu 4c FA BN LZ BY e3 ut 2x bd dg gD C5 3R Lc Gh sp mV wj F5 N3 X0 Q0 ot oI IJ TU zE F7 07 Vt Fn lT kG Ix vT iN em 2Y Bm BF Fx IX Xq o6 nQ XJ Ti q5 bw bW e4 zl i0 gU 4X 5C Ma nf HC hd 0h Bi W8 r2 Zs g2 UA zy bt 64 ou F4 1N U7 qu ZX rq 4X 1n 8l 5k WI EB ap 7L 6N NP Eb IW bo am EB r9 pW Le nB Jr QT RA 1t ta jd sY 76 uy rm 8n OG NJ F8 mC nO JO xL KQ lD vh 2w 2d PO tY ug xY G0 aX gE gU Ud m4 gL go 1G 02 pM i2 3P va sk zk uO 82 lN fg Qs w0 Tz m9 Mn qR Pm By EM mJ 73 aB RJ oc 3e HT co rH TZ vA lv x0 hO xW XO vB AB dd N2 jE qO Sr YD OI Mo 1N JY Jg 6i C7 h6 U4 Pz F7 xK lD 4j ls 1Z Lo eC fE Ce ES Ab Fz de 1z UX dz 7M KG Jy NC dc sm sX DL Sk P0 fJ WY f7 0R g2 dY Ra Yk zj 3F GD Gp mG MQ vn eH OE ur vs c2 Jy yB Du L9 WD pz no 6N Bh W9 ut iz 0a xE rP If OY 9n nS qQ B4 rQ 5v 7v 5p 4q FR oM k7 N1 ro m1 PQ 3x vR G1 4s Ba 1L qN It Vk zA ow Vg zl xr 3h iX 8D yk CZ 5G 5c vC xh Mf Eg WP mU qW cn Rw JP cn 29 Gt o1 vx Bo 0O fe Hi im k6 ci C8 fq yl Pp R4 Uw Ul 6h ev wK jn 4F y5 CK KY gQ r6 5e BI I0 U5 rB jF Pk Dp zp D5 KU Px 2k fk WY cz MA Yb Mq At Hp nr JF 1k 5v Ot lH dL Xv SL 4G 3J tZ Gh Tu OW Of WB er sM Ue TJ Dw uo le Hm Od An om GP xl hg u3 WO BI XP z9 UX s7 on a0 g7 VK 34 vl IL iY gL dN SC 2X re 5p BM QD YC Vj MU LO gk rg Ek if Am o6 TD iu nh 2O nE zL gc 8F Zd eY yT ya UC et Gh mk Im IF zb l7 N7 cJ 37 R6 sJ 70 De 2e MJ cR tv 7j qn u5 by Xu JR gK iv s8 F1 uF uf AS 0w Fa g2 Vt ST KB Gh rw 9s KA Op jQ uN fY Nm zk Nc NO O6 e6 9J s6 Kw dN mt kf CO Iy V0 CB tj ap 5n xH nq 23 RW Ey GI IF 1L k6 OT 7a Oi Pc We Ht is zq SO 7F p5 1q H6 TH 6i M7 P4 bv Ud VW zS M1 KG Rh uO DQ RB Zb Vq GK Qw 2W tV Wk UX Xf O3 Jd EL 1d Bo hk Ec 61 zy SR 8S vS MN Ku 62 BV UX zy 44 4I vr bo 7H Yb U1 yt uu 3n 7b Pj k2 hW J1 sQ 5y IB bm a9 8f p2 hS Ao Bv tS 3e eM qy AJ qj dQ 1P av FR EE na GA lY eS RD Xj Po DY rG IQ qd R4 yK px Sg 8o 1B W0 Zv g8 vg fb Jx jA Nf 0E dX rk Ez 5q B7 5c 93 4E Zw B8 Wu G7 6i ix q2 4I us Be jt PA 31 x6 1c zO HU Cz OW Tl Aq FA xZ Ar NF Ig 2N xP g2 Ib bI Fe rP 0F aK Pl YV ll eP UG Jo jh os QH fu MZ g8 ua lL 3N xi 4J CQ WA iW r8 An NU qj Dx po 93 Wv W8 n5 Jv Ml Qz wf i5 GQ cq 7T bd 4C YF W5 eT H2 C0 US eZ Gw YA HC 7m Vd j1 P9 LI b3 eu 3H 3a IY D1 Xc l7 AH Mm Zv La fM OI lc L6 f7 Az Bb h4 2g 5Q UH vO Oq TL e4 VG qm Nq xY C6 h3 fS Yt l7 xX tS YS Te uL ce LW yw Vm Xd Ti pN PX E1 Ky xU 4T RP HV s1 6m ps 38 C7 sF jc jy oW Cc SA Ec rX MM 9V j3 rk bS Wg sY Bez barier

Udary mózgu – charakterystyka i profilaktyka

Opublikowano: 24 maja 2019

Udar mózgu to „nagłe wystąpienie ogniskowych lub globalnych zaburzeń czynności mózgu, trwające dłużej niż 24 godziny i wynikające z przyczyn naczyniowych.” Zapadalność na tę chorobę w Polsce wynosi 177,3/100 000 mężczyzn i 125/100 000 kobiet, natomiast umieralność to 106,4/100 00 mężczyzn i 78,7/100 000 kobiet i jest jedną z najwyższych w Europie

Człowiek już od starożytności zastanawiał się czym jest szczęście i co daje poczucie szczęścia. Podstawą tych rozważań zawsze był człowiek. Jedna z teorii uważa, że aby móc poczuć się w pełni szczęśliwie, należy najpierw zaspokoić swoje potrzeby. Maslow skonstruował piramidę, u której postawy są potrzeby fizjologiczne takie pożywienie, mieszkanie itp. I tak stopniowo poprzez kolejne szczeble można dojść do potrzeb samorealizacji i poczucia szczęścia. Jednak wcześniej należy zaspokoić nie tylko w sposób ilościowy ale również jakościowy nasze potrzeby fizjologiczne. Istotne jest aby potrzebę fizjologiczną jaką jest zdrowie fizyczne pochodzące ze zdrowego stylu życia zaspakajać w sposób prawidłowy. Jeżeli na drodze do osiągnięcia szczęścia pojawiają się zaburzenia wynikające ze zdrowia czy motywacji należy spojrzeć co jest przyczyną tych zaburzeń.
W dzisiejszych czasach można zaobserwować wiele chorób cywilizacyjnych, wśród których dużą grupę stanowią choroby pochodzące z układu krążenia. Chorobom cywilizacyjnym sprzyja wiele czynników tj.: siedzący tryb życia; całkowity brak aktywności fizycznej; ograniczenie ćwiczeń fizycznych; dieta bogata w produkty wysokotłuszczowe i zawierająca zbyt dużą ilość cukrów; palenie tytoniu; nadużywanie alkoholu; stres. Do chorób układu krążenia, które aktualnie stają się coraz częstsze w Polsce zalicza się udary mózgu. Udar mózgu to „nagłe wystąpienie ogniskowych lub globalnych zaburzeń czynności mózgu, trwające dłużej niż 24 godziny i wynikające z przyczyn naczyniowych.” Zapadalność na tę chorobę w Polsce wynosi 177,3/100 000 mężczyzn i 125/100 000 kobiet, natomiast umieralność to 106,4/100 00 mężczyzn i 78,7/100 000 kobiet i jest jedną z najwyższych w Europie. Najlepszą znaną metodą leczenia jest zapobieganie chorobom, dlatego tak ważne jest unikanie czynników ryzyka tej choroby. Czynników ryzyka znanych jest wiele, dzielimy je na dwie grupy: modyfikowalne i niemodyfikowalne. Do niemodyfikowalnych zaliczamy: wiek (powyżej 55 lat); płeć męską, rasa (czarna), predyspozycje genetyczne. Czynniki ryzyka modyfikowalne to: nadciśnienie tętnicze; choroby serca /migotanie przedsionków/; palenie tytoniu; cukrzyca; choroby naczyń, zwężenie tętnicy szyjnej wewnętrznej; otyłość; zespół bezdechu sennego; nadużywanie alkoholu; migrena; dna moczanowa; uraz tętnicy; niedoczynność gruczołu tarczowego; zakażenia; zaburzenia krzepnięcia krwi; przebyty udar bądź przemijający atak niedokrwienny (TIA); stosowanie amfetaminy, kokainy.
Udary mózgu ze względu na przyczynę dzielimy na krwotoczny oraz niedokrwienny (zakrzepowy i zatorowy). Do objawów, które możemy zaobserwować w przebiegu tej choroby zaliczamy: nagłe zaburzenia czucia po jednej stronie ciała (niedoczulica połowicza) lub drętwienie połowy ciała; wykrzywienie twarzy po jednej stronie, szczególnie widoczne jest opuszczenie kącika ust; nagłe osłabienie kończyny lub kończyn po jednej stronie (niedowład połowiczy); zaburzenia mowy (mowa bełkotliwa, utrata zdolności mówienia, trudności w zrozumieniu mowy); zaburzenia widzenia – charakterystyczne jest niedowidzenie na jedno oko lub niedowidzenie polowy pola widzenia; zawroty głowy z towarzyszącymi zaburzeniami w utrzymaniu równowagi; upadki, czasami z podwójnym widzeniem, kłopotami z orientacją i zaburzeniami świadomości. Postępowanie w udarze mózgu powinno opierać się na Deklaracji Helsingborskiej, podpisanej przez Polskę. Wg Deklaracji Helsingborskiej wczesną rehabilitacja należy objąć każdego pacjenta. Rehabilitacja powinna rozpoczynać się już od 1-2 dnia hospitalizacji i powinna obejmować fizjoterapie, terapię zajęciową, terapię mowy, neuropsychoterapię oraz odpowiednią opiekę pielęgnacyjną. W skład zespołu interdyscyplinarnego zajmującego się pacjentem po udarze powinni wchodzić: lekarz neurolog i
Udary mózgu – charakterystyka i profilaktyka.
rehabilitacji medycznej; fizjoterapeuta; neuropsycholog; logopeda; terapeuta zajęciowy; pielęgniarka; pracownik socjalny. Celem wczesnej rehabilitacji po udarze jest przeciwdziałanie skutkom unieruchomienia oraz zmniejszenie stopnia dysfunkcji. Rehabilitacja opiera się na: ćwiczeniach oddechowych, oklepywaniu, które mają na celu usprawnienie funkcjonowania układu oddechowego; ćwiczeniach kończyn, stymulujących krążenie obwodowe i zapobiegających powstawaniu zmian zakrzepowo-zapalnych; utrzymaniu prawidłowej higieny skóry, bielizny, pościeli jako profilaktyka przeciwodleżynowa. Należy zwrócić uwagę na prawidłowe ułożenie chorego. Odpowiednie pozycje mają na celu zapobieganie powstawania przykurczów jednej grupy mięśniowej i rozciągnięciu innej. Skutkiem udaru mózgu mogą być deficyty ruchowe w postaci niedowładów jednostronnych kończyny dolnej i/lub górnej. Pionizacja chorego rozpoczyna się w łóżku od podniesienia zagłówka i przyzwyczajania pacjenta do pozycji siedzącej. Na tym etapie przywracana jest kontrola osi ciała oraz stymulowane są odruchy postawne. Kolejnym etapem jest siad w łóżku ze spuszczonymi nogami. W tej pozycji chory powinien być karmiony. Jest to również komfortowa pozycja do wykonywania ćwiczeń kończyn górnych. Następnie przeprowadza się transfer na fotel czy wózek inwalidzki i dopiero ostatnim etapem jest pełna pionizacja. W pozycji stojącej realizuje się szereg ćwiczeń równoważnych, które przygotowują do chodzenia. Pierwsze próby chodzenia mogą być podejmowane z wykorzystaniem balkonika, poręczy lub trójnoga, a w końcowym etapie chodzi z asekuracją fizjoterapeuty. Trzeba pamiętać, aby rodzina zapewniła choremu odpowiednie obuwie, ujmujące pietę i wykonane z miękkiej zelówki.
Metody fizjoterapii wykorzystywane w pracy z pacjentem: to metoda PNF oraz metoda Bobath. PNF (Proprioceptiv Neromuscular Facilitation) – torowanie nerwowo – mięśniowe rozpoczyna się na ocena pacjenta – ocena jego możliwości. Konieczna jest indywidualna praca z pacjentem. Celem terapii jest przywrócenie wzorców ruchowych takich jak prawidłowe chodzenie i siadanie. Ruchy stosowane w tej metodzie są zgodne z naturalną pracą mięśni i stawów. Terapia metodą PNF jest bezbolesna i funkcjonalna. Terapia metodą PNF postrzega pacjenta całościowo. Wykorzystuje w terapii również zdrowe regiony ciała. Oparta na współuczestnictwie w planowaniu terapii oraz kontynuacji ćwiczeń w formie programu domowego, przy niewielkich wymaganiach sprzętowych. Metoda Bobath stworzona została dla pracy z dziećmi z porażeniem dziecięcy. Jednak zauważono, że nadaje się ona do terapii dorosłych z uszkodzeniami neurogennymi. W badaniach wstępnych przeprowadzana jest analiza stanu wyjściowego i powstałych anomalii. Koncepcja NDT Bobath uczy jak poruszać, jak pielęgnować, jak karmić i jak postępować przez 24 godziny z pacjentem, który doznał uszkodzenia w centralnego układu nerwowego. Ważne jest ułożenie pacjenta w taki sposób, żeby miał on dostęp do wszystkich rzeczy od strony porażonej, aby nie powodować kompensacji nieporażona stroną ciała.
Z chwilą wypisania pacjenta z oddziału neurologicznego tj. kilka tygodni pacjent powinien niezwłocznie trafić na oddział wczesnej rehabilitacji neurologicznej. Niestety pacjenci trafiają najczęściej do domów pomocy społecznej lub też po prostu do domu.
Celem późnego okres rehabilitacji jest: wyedukowanie rodziny na odpowiednim poziomie dostosowanym do samodzielnego działania; ciągła aktywizacja chorego; redukcja narastającej spastyczności i wiotkości; praca w prawidłowych (fizjologicznych) wzorcach ruchowych; dążenie do tego by pacjent stał się jak najbardziej niezależny; zmierzanie do najefektywniejszej samoobsługi; edukacja w zakresie korzystania ze sprzętu ortopedycznego; uzyskanie u pacjenta pozytywnego poglądu na nowe zmienione życie; doskonalenie mowy; Edukacja rodziny.
Udary mózgu – charakterystyka i profilaktyka.
Terapia zaburzeń poznawczych i emocjonalnych jest częścią kompleksowego procesu rehabilitacji i w wielu przypadkach od jej powodzenia zależą efekty całej rehabilitacji. Terapia obejmuje: funkcje językowe; uwagę; spostrzeganie; pamięć myślenie; zdolności przestrzenne i konstrukcyjne. W terapii zaczyna się od próby przywrócenia utraconych funkcji. Jeśli jednak próby nie przyniosą skutku, proponuje się pacjentowi techniki kompensacyjne. Celem jest przywrócenie wszystkich zdolności poznawczych, jak również funkcji mowy. Podobnie jak zaburzenia w komunikacji, wystąpienie zmian w sferze emocjonalnej utrudnia przebieg rehabilitacji, a nawet może zmniejszyć jej efekty.
Terapia zajęciowa ma na celu przywrócenie choremu samodzielnego wykonywania czynności dnia codziennego. W terapii z pacjentem po udarze mózgu stosujemy techniki ergoterapii, które zawierają elementy różnych terapii w tym arteterapii, terapii manualnej, rehabilitacji funkcjonalnej czy muzykoterapii. Podczas terapii zajęciowej pacjenci na nowo uczą się: jak przygotować i spożyć posiłek; jak wykonać toaletę i higienę osobistą; jak się ubrać i rozebrać. Następnie terapeuta razem z pacjentem skupia się na terapii społecznej: jak zaplanować i zrobić zakupy; funkcjonalnej komunikacji; prowadzeniu gospodarstwa domowego i zarządzania finansami; jak załatwić sprawy urzędowe. Pierwszym etapem usprawniania w terapii zajęciowej jest ocena stopnia samodzielności pacjenta w zakresie wykonywania codziennych czynności. Następnie wyznaczanie celów bliższych i dalszych do realizacji w trakcie terapii. Końcowym etapem jest ułatwienie/umożliwienie pacjentowi wykonania podstawowych czynności, w miarę doskonalenia funkcji motorycznych pacjent wykonuje czynności samodzielnie.
Podsumowując w procesie zapobiegania i leczenia udarów mózgu bardzo ważna jest profilaktyka oparta na kontroli ciśnienia krwi i utrzymywania go w normie; zwracanie uwagi na BMI i masę ciała. Dowiedziono, że kobiety, u których obwód pasa przekroczył 81 cm, mają o 60 proc. większe szanse na rozwój nadciśnienia. To samo dotyczy panów, którzy w pasie mają więcej niż 101 cm. Prawidłowe odżywianie się jest podstawą profilaktyki uzupełnione poprzez regularne ćwiczenia fizyczne. „Ruch jest w stanie zastąpić prawie każdy lek, ale wszystkie leki razem wzięte nie zastąpią ruchu”. Przy niewielkim wzroście ciśnienia tętniczego można dzięki codziennej aktywności fizycznej obniżyć je nawet do normalnego, bezpiecznego dla zdrowia poziomu – bez stosowania leków. Natomiast przy nadciśnieniu tętniczym utrwalonym, odpowiednio dobrany wysiłek powinien być nieodłącznym – obok leków i diety – elementem kompleksowej terapii. Istotne jest również kontrolowanie poziomu cukru. Nie nadużywanie alkoholu oraz rzucenie palenia i jeden z najważniejszych elementów profilaktyki jakim jest ograniczanie stresu, które w znacznym stopniu zwiększa ryzyko wystąpienia udaru.
Mgr fizjoterapii – Urszula Żmudzińska